საუკეთესო ლექსიკონები ინგლისურის სასწავლად

ლექსიკონი ის იარაღია, რომელსაც ინგლისურის სწავლისას ყველაზე ხშირად იყენებ — და სწორედ ამიტომ წყვეტს ბევრს, რამდენად სწრაფი პროგრესი გექნება. ქვემოთ ჩამოთვლილია ლექსიკონები, რომელთა გამოყენება მართლა ღირს: ქართულ-ინგლისურიდან დაწყებული, სასწავლო და სპეციალური ლექსიკონებით დამთავრებული — თითოეულთან მითითებულია, რა დონეზე და რისთვის გამოდგება.

არ იცი, რომელ დონეზე ხარ და რომელი ლექსიკონი გჭირდება? გაიარე უფასო ონლაინ დონის ტესტი — რამდენიმე წუთში გაიგებ შენს დონეს A1-დან C1-მდე.

ქართულ-ინგლისური ლექსიკონი: სად გამოდგება და სად არა?

დამწყებისთვის ქართულ-ინგლისური ლექსიკონი აუცილებელია — უამისოდ პირველ თვეებში ვერსად წახვალ. ყველაზე ხშირად გამოყენებული ქართული რესურსებია translate.ge და dictionary.ge.

მათი ძლიერი მხარე: სწრაფი პასუხი, როცა სიტყვა საერთოდ არ იცი.

სუსტი მხარე კი ის არის, რასაც ბევრი გვიან ამჩნევს: თარგმანი სიტყვას ერთ ქართულ შესატყვისამდე ავიწროებს და კარგავს იმას, რაც რეალურად გჭირდება — რომელ სიტყვებთან ერთად იხმარება, რამდენად ოფიციალურია, რომელ კონტექსტში ჟღერს ბუნებრივად.

მარტივი მაგალითი: make და do ქართულად ორივე „გაკეთებაა". ლექსიკონი ამას გეტყვის — და სწორედ აქედან იბადება do a mistake, რომელსაც ინგლისურენოვანი არასდროს იტყვის. სწორია make a mistake. ასეთი შეცდომები თარგმანით არ სწორდება.

აქ ერთი ობიექტური სირთულეცაა: მსოფლიოს წამყვან სასწავლო ლექსიკონებს ქართული ენა არ აქვთ. Cambridge-ის საიტზე 30 ორენოვანი ლექსიკონია — არაბულიდან ვიეტნამურამდე — და ქართული მათ შორის არ არის. იგივე ეხება Oxford-სა და Longman-ს. ანუ ქართველი მოსწავლისთვის არჩევანი ასეთია: ან ქართული რესურსები, ან ინგლისურ-ინგლისური ლექსიკონი. და სწორედ მეორეზე გადასვლაა ის ნაბიჯი, რომელიც პროგრესს აჩქარებს.

სასწავლო ლექსიკონები: მთავარი ინსტრუმენტი

სასწავლო ლექსიკონი (learner's dictionary) ჩვეულებრივისგან იმით განსხვავდება, რომ განმარტება მარტივი ინგლისურითაა დაწერილი და ყოველ სიტყვას თან ახლავს ცოცხალი მაგალითები. სწორედ ეს არის ის ტიპი, რომელიც გჭირდება.

Cambridge Dictionary (dictionary.cambridge.org) — ყველაზე ბალანსირებული არჩევანი. განმარტება მოკლეა და გასაგები, მაგალითები — რეალური, აქვს ბრიტანული და ამერიკული გამოთქმის აუდიო, და ცალკე ნაჩვენებია ფრაზები, რომლებშიც სიტყვა ხშირად გვხვდება. თუ ერთს ირჩევ, ეს აიღე.

Oxford Learner's Dictionaries (oxfordlearnersdictionaries.com) — მთავარი უპირატესობა: თითოეულ სიტყვას მითითებული აქვს CEFR დონე A1-დან C2-მდე. ეს ძალიან პრაქტიკულია — ხედავ, ეს სიტყვა შენი დონისაა თუ ჯერ ადრეა. B1 მოსწავლეს არ სჭირდება C1 სიტყვების სწავლა, როცა B1-ის ნახევარი ჯერ არ იცის. დონეების შესახებ ცალკე სტატიაა.

Longman Dictionary of Contemporary English (ldoceonline.com) — ყველა განმარტება დაწერილია სულ დაახლოებით 2000 ყველაზე ხშირი სიტყვით. ეს ნიშნავს, რომ განმარტებაც კი გასაგები იქნება A2-B1 დონეზე. თუ სხვა ლექსიკონების განმარტებები რთულად გეჩვენება, დაიწყე ამით.

Merriam-Webster (merriam-webster.com) — ამერიკული ინგლისურის სტანდარტი. გამოდგება, თუ ამერიკულ გამოთქმასა და გამოყენებაზე მუშაობ.

ეს იმ ლექსიკონების ჩამონათვალია, რომლებსაც სტუდიო ლინგოს მოსწავლეებს ყოველთვის ვურჩევთ, რომ სწავლის დროს ხშირად გამოიყენონ ან რომელიმე სიტყვის მნიშვნელობა ან გამოთქმა თუ არ ახსოვთ, ამ ლექსიკონებში აქტიურად გადაამოწმონ.

სპეციალური ლექსიკონები

ეს ის ინსტრუმენტებია, რომლებიც ჩვეულებრივ ლექსიკონს ავსებენ — და სწორედ მათ არ იცნობს მოსწავლეების უმრავლესობა.

• Ozdic (ozdic.com) — კოლოკაციების ლექსიკონი: გიჩვენებს, რომელი სიტყვები დგას ერთად. make a decision, strong coffee, heavy rain. ეს ზუსტად ის მომენტია, როდესაც პირდაპირი თარგმანი შეცდომამდე მიგიყვანს — და ყველაზე მეტად სწორედ ის აჩვენებს ინგლისურის რეალურ დონეს.
• Thesaurus — სინონიმების ლექსიკონი. გამოდგება მაშინ, როცა ერთსა და იმავე სიტყვას იმეორებ. 15 ალტერნატივა სიტყვა „very"-სთვის სწორედ ამ პრინციპზეა აგებული.
• Reverso Context (context.reverso.net) — გიჩვენებს სიტყვას ათასობით რეალურ წინადადებაში თარგმანთან ერთად. კარგია იმის შესამოწმებლად, ბუნებრივად ჟღერს თუ არა ფრაზა, რომლის თქმასაც აპირებ.
• YouGlish (youglish.com) — შეიყვან სიტყვას და მოგასმენინებს, როგორ წარმოთქვამენ მას ათასობით რეალურ YouTube ვიდეოში, ცოცხალი მეტყველების ტემპში. გამოთქმისთვის ყველაზე სასარგებლო უფასო რესურსია.

რომელი ლექსიკონი რომელ დონეზე?

• A1-A2 (დამწყები). ძირითადად ქართულ-ინგლისური, პლუს Longman — მისი განმარტებები ამ დონეზეც გასაგებია. ინგლისურის შესწავლა ნულიდან ცალკე სტატიაშია აღწერილი.
• B1 (საშუალო). აქ ხდება მთავარი გადასვლა: ძირითადი ლექსიკონი უკვე ინგლისურ-ინგლისური (Cambridge ან Longman), ქართული კი — სათადარიგო, როცა განმარტება ვერ გაიგე.
• B2-C1 (მაღალი). Oxford ან Merriam-Webster, პლუს Ozdic და thesaurus. ამ დონეზე საქმე უკვე ნიუანსებსა და სტილზეა და არა მნიშვნელობაზე.

როგორ გამოვიყენოთ ლექსიკონი ისე, რომ სიტყვა დაგვამახსოვრდეს?

ლექსიკონში სიტყვის ნახვა და სიტყვის სწავლა ორი სხვადასხვა რამაა. რამდენიმე წესი, რომელიც ამ ორს აკავშირებს:

1. მოძებნე ფრაზა და არა სიტყვა. ჩაიწერე არა „decision — გადაწყვეტილება", არამედ make a decision. ტვინი ფრაზებს ბლოკებად ინახავს და საუბრის დროსაც ბლოკებად გამოაქვს — 20 ყველაზე ხშირი ზმნა სწორედ ამ პრინციპზეა აწყობილი.
2. წაიკითხე მაგალითები, და არა მხოლოდ განმარტება. განმარტება გეუბნება, რას ნიშნავს; მაგალითი გეუბნება, როგორ იხმარება. მეორე უფრო საჭიროა.
3. მოისმინე აუდიო და ხმამაღლა გაიმეორე. წაკითხული სიტყვა თითქმის ყოველთვის არასწორად იმახსოვრება — ინგლისურში წერილობითი ფორმა გამოთქმას იშვიათად ემთხვევა.
4. შეამოწმე დონე. თუ Oxford-ში სიტყვას C1 უწერია, შენ კი B1-ზე ხარ, გადადე. უფრო სასარგებლოა იმ სიტყვების დაუფლება, რომლებიც შენს დონეზეა.
5. ჩაიწერე მთლიანი წინადადება. არა სია სიტყვებისა, არამედ ის წინადადება, სადაც პირველად შეგხვდა. კონტექსტი მეხსიერების ნახევარია.
6. ნუ გადათარგმნი სიტყვა-სიტყვით. თუ ქართული ფრაზა ინგლისურად უცნაურად ჟღერს, სავარაუდოდ მართლაც არასწორია — შეამოწმე Reverso-ში ან Ozdic-ში.

ეს ჩვევები უფრო ფართო სისტემის ნაწილია, რომელიც 5 სუპერ ჩვევის სტატიაშია აღწერილი.

ხშირად დასმული კითხვები

რომელია საუკეთესო ინგლისური ლექსიკონი დამწყებისთვის?

დასაწყისისთვის ქართულ-ინგლისური (translate.ge ან dictionary.ge) პლუს Longman, რომლის განმარტებებიც 2000 მარტივი სიტყვითაა დაწერილი. B1 დონიდან კი ძირითადი ლექსიკონი უკვე ინგლისურ-ინგლისური უნდა გახდეს.

არსებობს თუ არა Cambridge-ის ქართულ-ინგლისური ლექსიკონი?

არა. Cambridge-ის საიტზე 30 ორენოვანი ლექსიკონია, მაგრამ ქართული მათ შორის არ არის; იგივე ეხება Oxford-სა და Longman-ს. ქართული შესატყვისებისთვის ადგილობრივი რესურსები რჩება, განმარტებებისთვის კი — ინგლისურ-ინგლისური ლექსიკონები.

რატომ მირჩევენ ინგლისურ-ინგლისურ ლექსიკონს?

იმიტომ, რომ ის ასწავლის სიტყვას კონტექსტში და არა ერთ შესატყვისს. გარდა ამისა, განმარტების ინგლისურად კითხვა თავისთავად ვარჯიშია — დღეში რამდენიმე წუთი, რომელსაც დამატებით დრო არ სჭირდება.

საკმარისია Google Translate?

ერთი სიტყვის სწრაფად გასაგებად — დიახ. სწავლისთვის — არა: ის არ გაჩვენებს დონეს, კოლოკაციებს, სტილს და გამოყენების ნიუანსებს. მთარგმნელი და ლექსიკონი სხვადასხვა დანიშნულების ინსტრუმენტებია.

აპლიკაცია თუ საიტი?

Cambridge-ს, Oxford-სა და Merriam-Webster-ს აქვთ უფასო აპლიკაციები, რომლებიც ოფლაინაც მუშაობს. პრაქტიკულად სხვაობა მცირეა — მთავარია, რომ ლექსიკონი ხელთ გქონდეს მაშინ, როცა სიტყვას შეხვდები.

რამდენი ახალი სიტყვა უნდა ვისწავლო დღეში?

5-10 სიტყვა, მაგრამ ფრაზებით და გამეორებით, ბევრად უკეთესია, ვიდრე 30 სიტყვა სიიდან. მნიშვნელოვანია არა რამდენს ნახავ ლექსიკონში, არამედ რამდენს გამოიყენებ საუბარში.

დასკვნა: ლექსიკონის არჩევა პატარა გადაწყვეტილებად გამოიყურება, მაგრამ დიდ სხვაობას ქმნის: ქართულ-ინგლისური დასაწყისისთვისაა, სასწავლო ლექსიკონი — რეალური პროგრესისთვის, სპეციალური კი — ბუნებრივი მეტყველებისთვის. დაიწყე ერთით და გამოიყენე სწორად. რომელი დონისთვის რომელი გჭირდება — ამას დონის ტესტი გეტყვის, სისტემურ პრაქტიკას კი ჯგუფური კურსი დაამატებს.